Physics (Vật lý), lớp 1 tới lớp 12
Năm Learning Package dựng cùng cách với Toán, Tiếng Việt và Tiếng Anh. Xương sống là năng lực kiểu Building 21, tầng khái niệm lấy từ IB.
Cái ta thấy hằng ngày không phải quy luật. Nó là quy luật cộng thêm ma sát, không khí, lực cản. Vật lý bắt đầu khi tách được những tác động chồng lên nhau đó.
- Trở ngại lớn nhất không phải thiếu thông tin, mà là những quy luật sai learner đã tự xây từ kinh nghiệm sống.
- Mô hình nào cũng bỏ qua một cái gì đó. Biết nó bỏ qua cái gì quan trọng ngang biết cách dùng nó.
- Đã đo là có sai số. Một con số không kèm sai số là con số chưa hoàn chỉnh.
Cây này quan hệ thế nào với cây nội dung đang chạy
Nemo12 đã có một cây Vật lý tổ chức theo chủ đề (SRC-189): Cơ học, Áp suất và chất lỏng, Nhiệt học, Âm thanh, Quang học, Điện và từ. Cây đó đang chạy trong hệ thống và giữ nguyên id của các bài cũ, nên lịch sử luyện tập của learner không mất.
Cây trên trang này không thay thế cây đó. Hai cây là hai trục của cùng một môn:
Trục năng lực (trang này, đang hiện) Observe · Investigate · Explain · Reason · Apply
Trục kiến thức (đã ẩn, dữ liệu giữ) Cơ học · Áp suất · Nhiệt · Âm · Quang · Điện từĐây chính là hai loại coverage phải kiểm riêng mà khu vực Curriculum đã nêu. Một learner có thể thuộc hết chương Quang học mà chưa từng tự thiết kế một thí nghiệm nào; cây nội dung không nhìn thấy điều đó, cây năng lực thì có.
Năm package
Observe → Investigate → Explain → Reason → Apply| Package | Tôi sẽ làm được gì | Cấp 1-2 | Cấp 3 |
|---|---|---|---|
| 1 · Observe & Measure (Quan sát và đo) | Mô tả và đo đúng cái xảy ra | quan sát, đo, đơn vị | sai số, chữ số có nghĩa |
| 2 · Investigate (Thiết kế thí nghiệm) | Tự thiết kế được thí nghiệm công bằng | biến kiểm soát, thu số liệu | thiết kế đầy đủ, an toàn |
| 3 · Explain with Models (Giải thích bằng mô hình) | Giải thích được vì sao, bằng mô hình | lực, nhiệt, âm, ánh sáng | trường, sóng, bảo toàn |
| 4 · Reason with Evidence (Lập luận từ dữ liệu) | Rút kết luận từ dữ liệu, và nói được mình chắc tới đâu | đồ thị, quy luật | xử lý sai lệch, giới hạn mô hình |
| 5 · Apply in the World (Ứng dụng và đánh giá) | Đánh giá được tuyên bố nghe có vẻ khoa học | vật lý quanh nhà | đánh giá tuyên bố, tác động |
Lớp trong chương trình trong nước
Vật lý không phải môn riêng cho tới lớp 10. Nội dung xuất hiện dần: Tự nhiên và Xã hội ở lớp 1-3, Khoa học ở lớp 4-5, Khoa học tự nhiên ở lớp 6-9, rồi mới thành môn Vật lý ở lớp 10-12.
Cột lớp trong các package theo mốc đó. Nhưng mastery level không theo lớp: một learner lớp 5 tò mò có thể ở mức 6 của Package 1 trong khi mức 2 của Package 3.
Key concepts dùng trong môn này
| Key concepts | Change (Biến đổi) · Relationships (Quan hệ) · Systems (Hệ thống) |
| Related concepts | Consequences (Hệ quả) · Development (Phát triển) · Energy (Năng lượng) · Environment (Môi trường) · Evidence (Bằng chứng) · Forces (Lực) · Function (Chức năng) · Interaction (Tương tác) · Models (Mô hình) · Movement (Chuyển động) · Patterns (Quy luật) · Transformation (Chuyển hoá) |
Bốn tiêu chí chấm của IB cho nhóm môn khoa học: A Knowing and understanding · B Inquiring and designing · C Processing and evaluating · D Reflecting on the impacts of science, chấm riêng từng cái. Package 2 và 4 của cây này khớp thẳng với tiêu chí B và C, vốn là hai tiêu chí gần như không xuất hiện trong đề thi trong nước.
Coverage chương trình trong nước
| Mạch nội dung (cây đang chạy) | Chủ yếu rơi vào |
|---|---|
| Cơ học | Package 3 (3.1) · 1 · 4 |
| Áp suất và chất lỏng | Package 3 (3.3) |
| Nhiệt học | Package 3 (3.3) |
| Âm thanh | Package 3 (3.4) |
| Quang học | Package 3 (3.4) |
| Điện và từ | Package 3 (3.5) |
Bảng này lộ ra ngay một điều đáng chú ý: toàn bộ sáu mạch nội dung rơi gọn vào Package 3. Bốn package còn lại gần như không có chỗ trong cách tổ chức theo chủ đề, và đó chính là phần learner Việt Nam thường thiếu nhất: tự thiết kế thí nghiệm, xử lý sai lệch dữ liệu, đánh giá một tuyên bố nghe có vẻ khoa học.
Trạng thái
Từ 2026-08-21 (SRC-446, chủ dự án chốt) cây năng lực trên trang này là cây đang hiện với learner; cây nội dung theo chủ đề (SRC-189) đã thôi hiển thị, dữ liệu, câu hỏi và lịch sử luyện tập của nó giữ nguyên trong hệ, chờ được trỏ về các Unit của cây năng lực trong một đợt nội dung riêng.
Xem ba tiết học thật của môn này
Curriculum nói learner phải chứng minh được gì. Việc dạy một unit bằng cách nào là quyết định riêng, và ba bài học inquiry theo IB cho thấy nó diễn ra thế nào trong một tiết học cụ thể.
Ma sát · Định luật III Newton · Năng lượng đi đâu
Mỗi bài có bảng đối chiếu ngược lại, chỉ rõ nó rơi vào package và module nào của trang này.
Nguồn
- Building 21: Competencies and Learning Progressions
- IB: Sciences in the MYP, bốn tiêu chí A tới D chấm riêng
Học thuộc định luật Newton và tự thiết kế được một thí nghiệm kiểm chứng nó là hai năng lực khác nhau. Chỉ một trong hai xuất hiện trong đề thi.