English (Tiếng Anh), lớp 1 tới lớp 12
Năm Learning Package cho toàn bộ ba cấp, dựng cùng một cách với Toán và Tiếng Việt. Xương sống là năng lực kiểu Building 21, tầng khái niệm lấy từ IB.
Tiếng Anh không phải một môn để biết về nó. Nó là một công cụ, và mức thành thạo đo bằng việc learner làm được gì với nó, không phải bằng số quy tắc ngữ pháp nhớ được.
- Đây là ngôn ngữ thứ hai, nên cây này khác cây Tiếng Việt ở gốc: learner đã biết nghĩ, chỉ chưa có phương tiện.
- Tiếng Việt vừa là chỗ dựa vừa là nguồn lỗi. Nhiều lỗi bền nhất đến từ việc dịch thẳng cấu trúc.
- Nghe là kỹ năng vào trước và tụt lại sau cùng. Learner đọc tốt mà nghe kém là hồ sơ rất phổ biến, và nó không tự khỏi.
Vì sao cây này khác cây Tiếng Việt
Với tiếng mẹ đẻ, learner đã nói được trước khi tới trường, nên môn học bắt đầu từ giải mã chữ. Với ngôn ngữ thứ hai, learner đã biết nghĩ nhưng chưa có phương tiện, nên bài toán đảo lại: xây vốn ngôn ngữ đủ để diễn đạt thứ mình vốn đã nghĩ được.
Hệ quả cụ thể: một learner lớp 9 có tư duy lớp 9 nhưng vốn tiếng Anh lớp 5. Nếu chỉ cho em ấy nội dung lớp 5, em ấy sẽ chán. Cây này tách mức ngôn ngữ khỏi độ trưởng thành của nội dung, để bài học vừa tầm ngôn ngữ mà vẫn đáng đọc.
Năm package
Listen → Build → Read → Produce → Use| Package | Learner nói được câu gì về mình | Cấp 1-2 | Cấp 3 |
|---|---|---|---|
| 1 · Listen & Decode (Nghe và giải mã) | "I can understand English when I hear it" | âm, trọng âm, nghe lấy ý | giọng khác nhau, nói nhanh |
| 2 · Build Language (Xây vốn ngôn ngữ) | "I have the words and structures I need" | từ theo cụm, thì cơ bản | từ học thuật, câu điều kiện |
| 3 · Read & Interpret (Đọc và diễn giải) | "I can read English and see what is behind it" | đọc lướt, đọc lấy ý | suy luận, đọc phản biện |
| 4 · Speak & Write (Nói và viết) | "I can say and write what I mean, for a real reader" | câu, đoạn, hội thoại | bài luận, thuyết trình |
| 5 · Use English in the World (Dùng ngoài lớp) | "I use English for things I actually care about" | xem nghe đọc vì thích | trao đổi thật, thi quốc tế |
Continuum và mốc tham chiếu
Mastery level (B21) 1 ────────────────────────────────── 12
Lớp (VN) 1 ────────────────────────────────── 12Hai thang chạy song song và không buộc phải trùng nhau. Với môn này khoảng lệch còn lớn hơn hai môn kia, vì tiếng Anh phụ thuộc rất nhiều vào lượng tiếp xúc ngoài trường: hai learner cùng lớp 8 có thể cách nhau bốn mức.
Cột lớp lấy mốc chương trình trong nước, nơi tiếng Anh là môn bắt buộc từ lớp 3. Mốc trình độ tham chiếu thường dùng: khoảng A1 cuối cấp 1, A2 cuối cấp 2, B1 cuối cấp 3.
Key concepts dùng trong môn này
| Key concepts | Communication (Giao tiếp) · Connections (Liên hệ) · Creativity (Sáng tạo) · Culture (Văn hoá) |
| Related concepts | Audience (Người nhận) · Context (Ngữ cảnh) · Conventions (Quy ước) · Empathy (Đồng cảm) · Function (Chức năng) · Idiom (Thành ngữ) · Meaning (Nghĩa) · Message (Thông điệp) · Patterns (Quy luật) · Purpose (Mục đích) · Structure (Cấu trúc) · Word choice (Lựa chọn từ) |
Bốn tiêu chí chấm của IB cho môn này là Listening · Reading · Speaking · Writing, chấm riêng từng cái. Đó cũng là lý do Package 1 tách hẳn khỏi Package 3: nghe và đọc là hai năng lực khác nhau, và learner Việt Nam thường lệch rất rõ giữa hai cái.
Một bài học thuộc package nào?
Không thuộc package nào. Một tiết học tiếng Anh điển hình chạm nhiều package cùng lúc, và đó là chuyện bình thường:
| Hoạt động trong tiết | Package đang được đo |
|---|---|
| Nghe đoạn hội thoại rồi trả lời | 1 · Listen |
| Học 10 từ mới theo cụm | 2 · Build |
| Đọc bài và tìm ý chính | 3 · Read |
| Đóng vai hội thoại theo cặp | 4 · Produce |
| Về nhà xem một video tự chọn | 5 · Use |
Điểm đáng chú ý: một learner có thể mức 8 ở Package 3 và mức 4 ở Package 1. Bài kiểm tra gộp bốn kỹ năng thành một con số sẽ che mất điều đó, và learner tiếp tục học thêm ngữ pháp trong khi vấn đề thật nằm ở nghe.
Coverage chương trình trong nước
| Kỹ năng | Chủ yếu rơi vào |
|---|---|
| Nghe | Package 1 |
| Nói | Package 4 (4.1) |
| Đọc | Package 3 |
| Viết | Package 4 (4.2, 4.3, 4.4) |
| Ngữ âm, từ vựng, ngữ pháp | Package 1 (1.1) · Package 2 |
Phần phụ thuộc chương trình trong nước ở môn này rất mỏng, vì bốn kỹ năng vốn là khung chung của mọi chương trình ngoại ngữ. Cây này dùng lại được cho bất kỳ ngôn ngữ thứ hai nào, chỉ cần đổi danh sách lỗi do tiếng mẹ đẻ ở Module 2.3.
Trạng thái
Đây là thiết kế curriculum, chưa chạy trong hệ thống. Việc còn lại: tách từng module ra trang riêng như hai môn kia, ánh xạ unit xuống Knowledge Node có thật, và viết mô tả cho từng mastery level.
Xem ba tiết học thật của môn này
Curriculum nói learner phải chứng minh được gì. Việc dạy một unit bằng cách nào là quyết định riêng, và ba bài học inquiry theo IB cho thấy nó diễn ra thế nào trong một tiết học cụ thể.
Present Perfect · Ngữ vực · Đọc suy luận
Mỗi bài có bảng đối chiếu ngược lại, chỉ rõ nó rơi vào package và module nào của trang này.
Nguồn
- Building 21: Competencies and Learning Progressions
- IB: Language acquisition in the MYP, bốn tiêu chí Listening, Reading, Speaking, Writing chấm riêng
Learner đọc tốt mà nghe kém không phải learner trung bình. Đó là một hồ sơ rất cụ thể, và nó cần đúng một loại bài tập, không phải thêm ngữ pháp.