Tác phẩm học sinh Việt Nam học, lớp 1 tới lớp 12
Thuộc Curriculum Tiếng Việt.
Không tồn tại một danh sách tác phẩm bắt buộc duy nhất cho cả nước. Chương trình 2018 chỉ bắt buộc sáu tác phẩm; phần còn lại do từng bộ sách giáo khoa chọn, nên hai học sinh cùng lớp ở hai trường có thể học hai danh sách khác nhau.
Đây là điều nhiều phụ huynh không biết, và nó đổi hẳn cách đọc bảng điểm môn Văn.
Chương trình quy định cái gì, và không quy định cái gì
Chương trình Giáo dục phổ thông 2018 môn Ngữ văn được xây theo yêu cầu cần đạt về năng lực, không theo danh mục bài học. Nó quy định:
CÓ quy định bốn kỹ năng: đọc, viết, nói, nghe
thể loại phải gặp ở mỗi cấp: truyện, thơ, kịch, ký, văn nghị luận…
sáu tác phẩm bắt buộc
một danh mục gợi ý để các bộ sách chọn
KHÔNG quy định tác phẩm cụ thể cho từng lớp, ngoài sáu tác phẩm kiaSau đó mỗi bộ sách giáo khoa tự chọn ngữ liệu. Hiện có ba bộ được dùng song song, và chúng chọn khác nhau ở phần lớn tác phẩm.
Hệ quả thực tế
Khi phụ huynh hỏi "lớp 8 học những bài nào", câu trả lời đúng là "tuỳ trường dùng bộ sách nào". Danh sách bên dưới vì thế chia làm hai phần rất khác nhau về độ chắc chắn.
Phần chắc chắn: sáu tác phẩm bắt buộc
Sáu tác phẩm này xuất hiện trong mọi bộ sách, vì chương trình bắt buộc:
| Tác phẩm | Tác giả | Thể loại | Thường học ở |
|---|---|---|---|
| Nam quốc sơn hà | khuyết danh, thời Lý | thơ, tuyên ngôn | THCS |
| Hịch tướng sĩ | Trần Quốc Tuấn | văn nghị luận cổ | THCS |
| Bình Ngô đại cáo | Nguyễn Trãi | cáo, văn chính luận | THPT |
| Truyện Kiều (trích đoạn) | Nguyễn Du | truyện thơ Nôm | THCS và THPT |
| Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc | Nguyễn Đình Chiểu | văn tế | THPT |
| Tuyên ngôn Độc lập | Hồ Chí Minh | văn chính luận hiện đại | THPT |
Điểm chung của sáu tác phẩm: năm trong sáu là văn chính luận hoặc gắn với lịch sử dân tộc. Đây là một lựa chọn có chủ đích của chương trình, và nó nói lên chức năng mà môn Ngữ văn được giao ngoài chức năng văn học.
Phần thay đổi theo bộ sách: những tác phẩm thường gặp
Danh sách dưới đây là các tác phẩm xuất hiện thường xuyên trong các bộ sách và trong đề thi. Nó không phải danh mục bắt buộc, và trường của con bạn có thể dạy khác.
Tiểu học, lớp 1 tới 5
Ở cấp này chương trình thiên về thể loại và kỹ năng hơn là tác phẩm cụ thể. Ngữ liệu chủ yếu là:
- Ca dao, tục ngữ, đồng dao · nền âm điệu tiếng Việt
- Truyện cổ tích: Tấm Cám, Thạch Sanh, Cây khế, Sọ Dừa
- Truyện ngụ ngôn: Ếch ngồi đáy giếng, Thầy bói xem voi, Rùa và thỏ
- Thơ thiếu nhi: Trần Đăng Khoa, Võ Quảng, Phạm Hổ
- Truyện nước ngoài: Andersen, Grimm, La Fontaine
Trung học cơ sở, lớp 6 tới 9
| Nhóm | Tác phẩm thường gặp |
|---|---|
| Truyền thuyết, cổ tích | Thánh Gióng · Sơn Tinh Thuỷ Tinh · Em bé thông minh |
| Truyện hiện đại Việt Nam | Bài học đường đời đầu tiên (Tô Hoài) · Lão Hạc (Nam Cao) · Trong lòng mẹ (Nguyên Hồng) · Tức nước vỡ bờ (Ngô Tất Tố) · Làng (Kim Lân) · Lặng lẽ Sa Pa (Nguyễn Thành Long) · Chiếc lược ngà (Nguyễn Quang Sáng) |
| Thơ hiện đại | Lượm · Đêm nay Bác không ngủ (Minh Huệ) · Đồng chí (Chính Hữu) · Bài thơ về tiểu đội xe không kính (Phạm Tiến Duật) · Ánh trăng (Nguyễn Duy) · Mùa xuân nho nhỏ (Thanh Hải) · Viếng lăng Bác (Viễn Phương) · Sang thu (Hữu Thỉnh) · Nói với con (Y Phương) |
| Văn học nước ngoài | Cô bé bán diêm (Andersen) · Chiếc lá cuối cùng (O. Henry) · Đánh nhau với cối xay gió (Cervantes) · Alice ở xứ sở diệu kỳ (Carroll) · Những cuộc phiêu lưu của Pinocchio (Collodi) |
| Văn nghị luận | Hịch tướng sĩ · Nước Đại Việt ta (trích Bình Ngô đại cáo) |
Trung học phổ thông, lớp 10 tới 12
| Nhóm | Tác phẩm thường gặp |
|---|---|
| Văn học trung đại | Bình Ngô đại cáo (Nguyễn Trãi) · Truyện Kiều (Nguyễn Du) · Văn tế nghĩa sĩ Cần Giuộc (Nguyễn Đình Chiểu) · thơ Hồ Xuân Hương · Chuyện người con gái Nam Xương (Nguyễn Dữ) |
| Truyện ngắn hiện đại | Chí Phèo (Nam Cao) · Vợ nhặt (Kim Lân) · Vợ chồng A Phủ (Tô Hoài) · Rừng xà nu (Nguyễn Trung Thành) · Chiếc thuyền ngoài xa (Nguyễn Minh Châu) |
| Thơ hiện đại | Vội vàng (Xuân Diệu) · Tràng giang (Huy Cận) · Đây thôn Vĩ Dạ (Hàn Mặc Tử) · Chiều tối (Hồ Chí Minh) · Tây Tiến (Quang Dũng) · Việt Bắc (Tố Hữu) · Đất Nước (Nguyễn Khoa Điềm) · Sóng (Xuân Quỳnh) |
| Ký và tuỳ bút | Người lái đò Sông Đà (Nguyễn Tuân) · Ai đã đặt tên cho dòng sông (Hoàng Phủ Ngọc Tường) |
| Kịch | Hồn Trương Ba, da hàng thịt (Lưu Quang Vũ) |
| Văn chính luận | Tuyên ngôn Độc lập (Hồ Chí Minh) |
| Văn học nước ngoài | Số phận con người (Sholokhov) · Ông già và biển cả (Hemingway) · Hoàng tử bé (Saint-Exupéry) · Trại súc vật (Orwell) · Nhà giả kim (Coelho) |
Vì sao trang này không phải một tầng của curriculum
Đây là chỗ dễ hiểu nhầm nhất, và nó là nguyên tắc của cả khu vực Curriculum:
Learning Package · Module · Unit → NĂNG LỰC, đây là cây curriculum
Tác phẩm → NGỮ LIỆU, dùng để rèn và để đo năng lựcMột tác phẩm không thuộc về package nào. Lão Hạc chạy qua cả năm package của môn: giải mã chữ ở Package 1, nắm cốt truyện ở Package 2, đọc ra điểm nhìn ở Package 3, làm ngữ liệu để viết ở Package 4, và tranh luận về cách đọc ở Package 5.
Hỏi "Lão Hạc thuộc package nào" giống như hỏi "quả bóng thuộc bài tập thể lực nào".
Hệ quả cho phụ huynh: học thuộc nhiều tác phẩm không tự động làm điểm Văn tăng, vì bài thi đo năng lực đọc và viết chứ không đo số tác phẩm đã đi qua. Đây là Làm nhiều bài ≠ học tốt ở dạng đặc thù của môn Văn.
Ngữ liệu nước ngoài có trang riêng
Các tác phẩm nước ngoài được liệt kê riêng, kèm số chữ và tầng tư duy đọc được, vì độ dài và độ khó của chúng lệch nhau rất xa:
Danh sách dài thế này có cần học hết không
Không, và trang tiếp theo trả lời câu đó một cách cụ thể.
Nếu buộc phải chọn hai mươi tác phẩm cho trọn mười hai năm, thì chọn những tác phẩm nào, và bỏ những gì:
Nguồn và giới hạn của trang này
- Sáu tác phẩm bắt buộc: quy định trong Chương trình Giáo dục phổ thông môn Ngữ văn, ban hành 2018.
- Phần còn lại: tổng hợp các tác phẩm xuất hiện thường xuyên trong các bộ sách giáo khoa hiện hành và trong đề thi.
Trạng thái
Phần thường gặp trong trang này là tổng hợp, không phải văn bản pháp quy. Danh sách chính xác cho một lớp cụ thể phải tra trong bộ sách giáo khoa mà trường đang dùng. Nemo12 chưa đối chiếu trang này với từng bộ sách theo từng lớp.