Module 5.3 · People and ecosystems (Con người và hệ sinh thái)
Thuộc Package 5 · Apply to Life. Module cuối cùng của môn Sinh học.
Tôi cân nhắc được một quyết định thật về môi trường, với đủ mặt lợi và hại, mà không rơi vào khẩu hiệu.
| Unit | 3 |
| Mastery level | 5 tới 12 |
| Lớp (VN) | 6 tới 12 |
| Key concept chính | Environment (Môi trường) · Consequences (Hệ quả) |
Unit 1 · Humans change ecosystems (Con người làm đổi hệ sinh thái)
Tôi sẽ làm được lần được tác động của một hoạt động con người qua nhiều bậc của hệ sinh thái.
Mastery level 5-10 · Lớp 6-11 · Environment (Môi trường)
| Bậc | Learner làm được gì |
|---|---|
| Đang hình thành | Chỉ thấy tác động trực tiếp ngay tại chỗ |
| Đạt | Lần được tác động qua hai tới ba bậc trong lưới thức ăn |
| Vững | Nhận ra tác động lan tới nơi rất xa nơi hoạt động diễn ra |
Bằng chứng đạt. Learner lần được chuỗi hệ quả từ việc dùng thuốc trừ sâu tới quần thể chim ăn côn trùng.
Hiểu lầm thường gặp. Tác động dừng lại ở nơi nó xảy ra. Nhiều chất tích luỹ dần qua các bậc dinh dưỡng và đậm đặc nhất ở loài đứng cuối chuỗi, thường là loài mà không ai định nhắm tới.
Knowledge node. Tác động của con người · Tích luỹ sinh học · Ô nhiễm · Phá vỡ môi trường sống
Unit 2 · Biodiversity and why it matters (Đa dạng sinh học và vì sao nó quan trọng)
Tôi sẽ làm được giải thích vì sao một hệ nhiều loài lại vững hơn một hệ ít loài.
Mastery level 8-12 · Lớp 9-12 · Systems (Hệ thống) · Environment (Môi trường)
| Bậc | Learner làm được gì |
|---|---|
| Đang hình thành | Coi đa dạng sinh học chỉ là chuyện đẹp hoặc thú vị |
| Đạt | Giải thích được hệ nhiều loài chịu được biến động tốt hơn |
| Vững | Nối đa dạng với biến dị ở Module 4.1, cùng một nguyên lý ở hai tầng |
Bằng chứng đạt. Learner giải thích được vì sao một cánh đồng độc canh dễ mất trắng vì dịch bệnh hơn một hệ nhiều loài.
Hiểu lầm thường gặp. Bảo tồn là để cứu các loài đẹp và nổi tiếng. Giá trị của đa dạng nằm ở khả năng chống chịu của cả hệ, và những loài không ai để ý thường giữ vai trò lớn hơn các loài biểu tượng.
Knowledge node. Đa dạng sinh học · Tính chống chịu của hệ · Độc canh · Bảo tồn
Unit 3 · Judge a real trade-off (Đánh giá một đánh đổi thật)
Tôi sẽ làm được đưa ra khuyến nghị về một vấn đề môi trường, nói rõ nó dựa trên ưu tiên nào.
Mastery level 10-12 · Lớp 11-12 · Consequences (Hệ quả) · Environment (Môi trường)
| Bậc | Learner làm được gì |
|---|---|
| Đang hình thành | Chọn phe trước rồi tìm lý lẽ ủng hộ |
| Đạt | Trình bày được cả lợi lẫn hại của các phương án |
| Vững | Khuyến nghị có điều kiện, nêu rõ nó phụ thuộc giá trị nào |
Bằng chứng đạt. Learner viết khuyến nghị dạng "nếu ưu tiên sinh kế người dân thì chọn phương án này, nếu ưu tiên phục hồi rừng thì phương án kia".
Hiểu lầm thường gặp. Khoa học sẽ cho biết lựa chọn nào đúng. Sinh học nói được hệ quả của từng lựa chọn; việc ưu tiên hệ quả nào là quyết định về giá trị. Bỏ qua ranh giới này là chỗ nhiều tranh luận môi trường đi vào bế tắc, vì hai bên đang cãi nhau về giá trị trong khi tưởng mình đang cãi về dữ liệu.
Knowledge node. Đánh đổi môi trường · Sinh kế và bảo tồn · Ra quyết định có căn cứ
Dạy module này theo kiểu IB
Concept-based. Khái niệm dẫn dắt là Consequences: trong một hệ nối chằng chịt, mọi can thiệp đều có hệ quả ở nơi không ai nhắm tới.
Inquiry. Khuôn đóng vai với số liệu thật:
Một quyết định thật về một vùng cụ thể
↓
Chia vai: người dân sống ở đó, nhà sinh thái, chính quyền, doanh nghiệp
Mỗi vai nhận một bộ SỐ LIỆU THẬT khác nhau
↓
Luật: mỗi lần phát biểu bắt buộc kèm một con số
↓
Cuối buổi, mỗi vai phải nêu ĐIỂM YẾU LỚN NHẤT trong lập luận của chính mìnhBước cuối biến buổi học từ thi hùng biện thành phân tích thật, và nó dạy điều mà tranh luận thông thường không dạy: người hiểu rõ một phương án nhất phải là người nói được nó yếu ở đâu.
Kết thúc môn Sinh học
Observe mô tả và phân nhóm bằng tiêu chí rõ ràng
Investigate thiết kế có đối chứng, đủ mẫu, có đạo đức
Explain giải thích đặc điểm bằng chức năng trong hệ
Reason kết luận từ dữ liệu tản mát
Apply đánh giá tuyên bố về sức khoẻ và môi trườngMạch của cả môn xoay quanh một sự thật khó chịu: không có hai cá thể nào giống hệt nhau. Vì thế mọi kết luận sinh học đều là kết luận về xu hướng của một tập hợp, và learner nào nắm được điều đó sẽ đọc mọi tin tức về sức khoẻ theo một cách khác hẳn.