Module 5.2 · Evaluate claims (Đánh giá tuyên bố)
Thuộc Package 5 · Apply in the World. Module có sức dùng thực tế cao nhất trong cả môn.
Tôi nhận ra được một tuyên bố nghe có vẻ khoa học nhưng không có bằng chứng đỡ.
| Unit | 3 |
| Mastery level | 6 tới 12 |
| Lớp (VN) | 7 tới 12 |
| Key concept chính | Evidence (Bằng chứng) |
Unit 1 · Spot the missing number (Nhận ra con số bị giấu)
Tôi sẽ làm được nhận ra một tuyên bố đang thiếu con số quan trọng nhất.
Mastery level 6-10 · Lớp 7-11 · Evidence (Bằng chứng)
| Bậc | Learner làm được gì |
|---|---|
| Đang hình thành | Chấp nhận tuyên bố có kèm số như thể đã được chứng minh |
| Đạt | Hỏi được "so với cái gì" và "đo trong điều kiện nào" |
| Vững | Chỉ ra chính xác con số nào bị thiếu và vì sao thiếu nó thì tuyên bố vô nghĩa |
Bằng chứng đạt. Trước một quảng cáo "tiết kiệm 40%", learner hỏi ngay tiết kiệm so với cái gì và đo thế nào.
Hiểu lầm thường gặp. Có con số nghĩa là có khoa học. Con số là thứ dễ tạo ra nhất trong một tuyên bố; cái khó là điều kiện đo, và đó chính là phần luôn bị bỏ đi.
Knowledge node. Tuyên bố định lượng · Mốc so sánh · Điều kiện đo
Unit 2 · Sounds scientific but is not (Nghe khoa học mà không phải)
Tôi sẽ làm được phân biệt ngôn ngữ khoa học thật với ngôn ngữ chỉ mượn vẻ khoa học.
Mastery level 7-12 · Lớp 8-12 · Evidence (Bằng chứng)
| Bậc | Learner làm được gì |
|---|---|
| Đang hình thành | Bị thuyết phục bởi thuật ngữ nghe chuyên môn |
| Đạt | Nhận ra thuật ngữ được dùng sai hoặc dùng rỗng |
| Vững | Hỏi được tuyên bố này sẽ sai nếu điều gì xảy ra, và nhận ra khi không có câu trả lời |
Bằng chứng đạt. Learner chỉ ra một quảng cáo dùng chữ "năng lượng" hay "tần số" theo nghĩa không phải nghĩa vật lý.
Hiểu lầm thường gặp. Nếu mình không hiểu thì chắc là mình chưa đủ trình. Cảm giác này chính là thứ mà ngôn ngữ giả khoa học khai thác. Một tuyên bố khoa học thật luôn nói được bằng chứng nào sẽ bác bỏ nó; tuyên bố rỗng thì không.
Knowledge node. Nguỵ khoa học · Tính bác bỏ được · Thuật ngữ bị lạm dụng
Unit 3 · Estimate to check plausibility (Ước lượng để kiểm tính hợp lý)
Tôi sẽ làm được ước lượng thô trong đầu để biết một con số có hợp lý hay không.
Mastery level 9-12 · Lớp 10-12 · Patterns (Quy luật) · Models (Mô hình)
| Bậc | Learner làm được gì |
|---|---|
| Đang hình thành | Không ước lượng được nếu không có công thức và số liệu đầy đủ |
| Đạt | Ước lượng được bậc độ lớn từ vài con số quen thuộc |
| Vững | Dùng ước lượng để bác bỏ một tuyên bố ngay tại chỗ |
Bằng chứng đạt. Learner bác được một tuyên bố về tiết kiệm điện chỉ bằng ước lượng nhẩm, không cần tra cứu.
Hiểu lầm thường gặp. Muốn kết luận thì phải tính chính xác. Nhưng ước lượng sai một bậc vẫn đủ để loại bỏ một tuyên bố sai mười bậc, và đó là công cụ nhanh nhất trong đời thật.
Knowledge node. Ước lượng bậc độ lớn · Tính hợp lý · Kiểm tra nhanh
Dạy module này theo kiểu IB
Concept-based. Khái niệm dẫn dắt là Evidence: một tuyên bố mạnh tới đâu là do bằng chứng của nó, không phải do cách nó được phát biểu.
Inquiry. Khuôn quảng cáo thật:
Mang vào lớp 5 quảng cáo THẬT có yếu tố khoa học
↓
Với mỗi cái: "tuyên bố cụ thể ở đây là gì?"
↓
"Cần bằng chứng nào để tin? Quảng cáo có đưa ra không?"
↓
"Thí nghiệm nào có thể chứng minh quảng cáo này SAI?"Câu cuối là công cụ mạnh nhất, và nó giữ được giá trị suốt đời learner: một tuyên bố không thể nào sai được thì cũng không nói lên điều gì.