Module 5.6 · Reading critically (Đọc có phản biện)
Thuộc Package 5 · Engage with Complex Texts. Module cuối cùng của môn Tiếng Việt.
Tôi hỏi ai viết cái này, viết để làm gì, và họ được lợi gì nếu tôi tin, trước khi tôi quyết định tin.
| Unit | 5 |
| Mastery level | 5 tới 10 |
| Lớp (VN) | 5 tới 11 |
| Key concept chính | Perspective (Điểm nhìn) · Justification (Căn cứ) |
Đây là module có tuổi thọ dài nhất của cả môn. Learner sẽ dùng nó mỗi ngày trong suốt đời, ở mọi thứ đọc được trên điện thoại.
Unit 1 · Fact or opinion (Sự thật hay ý kiến)
Tôi sẽ làm được phân biệt câu kiểm chứng được với câu chỉ là điều ai đó nghĩ.
Mastery level 5-7 · Lớp 5-8 · Justification (Căn cứ)
| Bậc | Learner làm được gì |
|---|---|
| Đang hình thành | Coi mọi câu in ra đều là sự thật |
| Đạt | Tách được câu sự kiện và câu ý kiến trong một đoạn |
| Vững | Nhận ra câu trông như sự kiện mà thực chất là ý kiến: "đây là cách tốt nhất" |
Bằng chứng đạt. Learner phân loại đúng năm câu trộn lẫn, và với mỗi câu sự kiện nói được kiểm bằng cách nào.
Hiểu lầm thường gặp. Ý kiến thì kém giá trị hơn sự thật. Ý kiến có căn cứ là thứ đáng đọc nhất; vấn đề chỉ xảy ra khi ý kiến được trình bày như sự thật và người đọc không nhận ra ranh giới.
Knowledge node. Sự kiện · Ý kiến · Tính kiểm chứng được
Unit 2 · What is this text for (Bài này viết để làm gì)
Tôi sẽ làm được nhận ra một bài viết để kể, để dạy, hay để bán cho tôi một thứ gì đó.
Mastery level 6-8 · Lớp 6-9 · Purpose (Mục đích)
| Bậc | Learner làm được gì |
|---|---|
| Đang hình thành | Không phân biệt bài thông tin với bài quảng cáo |
| Đạt | Gọi tên được mục đích chính của bài |
| Vững | Nhận ra bài có nhiều mục đích cùng lúc, và mục đích nào đang được giấu |
Bằng chứng đạt. Learner chỉ ra một bài trông như chia sẻ kinh nghiệm nhưng thực chất đang giới thiệu một sản phẩm, và nêu dấu hiệu.
Hiểu lầm thường gặp. Quảng cáo thì dễ nhận ra vì nó nói mua đi. Dạng khó nhận nhất là bài viết như kinh nghiệm cá nhân, và đó cũng là dạng phổ biến nhất trên mạng xã hội hiện nay.
Knowledge node. Mục đích văn bản · Nội dung tài trợ · Quảng cáo trá hình
Unit 3 · Who wrote it and who benefits (Ai viết và họ được lợi gì)
Tôi sẽ làm được hỏi người viết được lợi gì nếu tôi tin điều họ nói.
Mastery level 7-9 · Lớp 7-10 · Perspective (Điểm nhìn)
| Bậc | Learner làm được gì |
|---|---|
| Đang hình thành | Không hỏi về động cơ của người viết |
| Đạt | Tìm được tác giả và đặt câu hỏi về lợi ích của họ |
| Vững | Biết có lợi ích không tự động nghĩa là sai, và vẫn đọc nội dung nghiêm túc |
Bằng chứng đạt. Learner nhận ra một bài về lợi ích của sữa do một hãng sữa tài trợ, và nói được điều đó đổi cách mình đọc thế nào mà không kết luận vội bài sai.
Hiểu lầm thường gặp. Có xung đột lợi ích thì bài đó sai. Không phải; nó nghĩa là ta cần kiểm kỹ hơn. Kết luận sai ngay vì nguồn cũng là một lỗi lập luận, và nó dẫn tới việc bác bỏ cả những thông tin đúng.
Knowledge node. Tác giả và nguồn · Xung đột lợi ích · Đánh giá nguồn tin
Unit 4 · Where the text is silent (Chỗ nào bài viết bỏ trống)
Tôi sẽ làm được nhận ra bài đang nói một phía, và hỏi phía còn lại nói gì.
Mastery level 8-10 · Lớp 8-11 · Perspective (Điểm nhìn)
| Bậc | Learner làm được gì |
|---|---|
| Đang hình thành | Chỉ nghe một phía rồi coi là toàn cảnh |
| Đạt | Nhận ra bài thiếu tiếng nói của bên nào |
| Vững | Đi tìm phía còn lại và so hai bên bằng cùng một chuẩn |
Bằng chứng đạt. Learner đọc một bài về một tranh chấp và nêu được ai không được nhắc tới trong bài, cùng câu hỏi mình muốn hỏi người đó.
Hiểu lầm thường gặp. Bài không nói tới nghĩa là chuyện đó không quan trọng. Cái bị bỏ ra ngoài thường quyết định cách hiểu nhiều hơn cái được viết, và nó khó nhận ra vì không có gì trên trang giấy để chỉ vào.
Knowledge node. Khoảng trống trong văn bản · Tiếng nói vắng mặt · Toàn cảnh và một phía
Unit 5 · Is this online post true (Tin trên mạng có thật không)
Tôi sẽ làm được kiểm vài thứ trước khi chia sẻ một bài trên mạng.
Mastery level 7-9 · Lớp 7-10 · Justification (Căn cứ) · Consequences (Hệ quả)
| Bậc | Learner làm được gì |
|---|---|
| Đang hình thành | Chia sẻ ngay vì thấy nhiều người chia sẻ |
| Đạt | Kiểm nguồn gốc, ngày tháng, và tìm xem nơi khác có đưa tin không |
| Vững | Nhận ra cảm xúc mạnh là dấu hiệu cần kiểm kỹ hơn, không phải dấu hiệu tin đó quan trọng |
Bằng chứng đạt. Learner gặp một tin gây phẫn nộ, dừng lại kiểm, và phát hiện đó là tin cũ được đăng lại.
Hiểu lầm thường gặp. Nhiều người chia sẻ thì chắc là thật. Tin sai lan nhanh hơn tin đúng chính vì nó gây cảm xúc mạnh hơn, nên số lượt chia sẻ là dấu hiệu ngược chứ không phải bằng chứng.
Knowledge node. Kiểm chứng thông tin · Tin giả · Lan truyền theo cảm xúc · Trách nhiệm khi chia sẻ
Dạy module này theo kiểu IB
Concept-based. Khái niệm dẫn dắt là Perspective: mọi văn bản được viết từ một chỗ đứng và cho một mục đích, và đọc có phản biện là việc nhìn ra cả hai.
Inquiry. Khuôn ba bài cùng một sự việc:
Ba bài viết THẬT về cùng một sự việc, từ ba nguồn khác nhau
↓
Lập bảng: bài nào nhắc tới chi tiết nào?
↓
"Chi tiết nào chỉ có ở một bài? Vì sao hai bài kia bỏ nó?"
↓
"Nếu chỉ đọc bài số 1, em sẽ nghĩ gì? Chỉ đọc bài số 3 thì sao?"
↓
"Bài nào gần sự thật nhất? Có bài nào nói sai không?"Câu cuối thường không có bài nào nói sai, và đó là bài học lớn nhất: ba bài toàn sự thật vẫn tạo ra ba cách hiểu khác nhau, chỉ bằng việc chọn kể gì. Đây khép lại môn Tiếng Việt đúng chỗ nó bắt đầu ở Package 3: ý nghĩa hình thành trong cuộc gặp giữa văn bản và người đọc.