---
url: https://docs.nemo12.com/curriculum/sinh/investigate/how-many.md
description: >-
  Module 2.3 Sinh học: một cá thể không nói lên điều gì vì không có hai cá thể
  giống hệt, nên cần đủ mẫu.
---

# Module 2.3 · How many is enough (Bao nhiêu mẫu là đủ)

Thuộc [Package 2 · Investigate Living Things](/curriculum/sinh/investigate/).

| | |
| --- | --- |
| **Unit** | 3 |
| **Mastery level** | 5 tới 12 |
| **Lớp (VN)** | 6 tới 12 |
| **Key concept chính** | Patterns (Quy luật) · Evidence (Bằng chứng) |

Đây là chỗ Package 2 chuẩn bị nền cho [Package 4](/curriculum/sinh/reason/). Vì sinh vật khác nhau sẵn, một kết quả trên một cá thể luôn có thể chỉ là ngẫu nhiên.

***

## Unit 1 · One is not enough (Một cá thể không nói lên gì)

> **Tôi sẽ làm được** dùng nhiều cá thể trong mỗi nhóm, thay vì kết luận từ một con hay một cây.

**Mastery level 5-10 · Lớp 6-11 · Patterns (Quy luật)**

| Bậc | Learner làm được gì |
| --- | --- |
| **Đang hình thành** | Trồng một chậu mỗi nhóm rồi so sánh |
| **Đạt** | Dùng nhiều cá thể mỗi nhóm và so trung bình |
| **Vững** | Giải thích được vì sao một cá thể không đủ, bằng **biến dị sẵn có** |

**Bằng chứng đạt.** Learner nhận ra hai chậu cây cùng nhóm cũng đã khác nhau, trước khi so giữa hai nhóm.

**Hiểu lầm thường gặp.** Nếu chăm sóc giống hệt thì hai cây phải giống hệt. Chúng vẫn khác nhau vì hạt giống đã khác nhau từ đầu, và đó không phải sai sót mà là bản chất của đối tượng nghiên cứu.

**Knowledge node.** Cỡ mẫu · Biến dị cá thể · Giá trị trung bình

***

## Unit 2 · Choose your sample (Chọn mẫu thế nào)

> **Tôi sẽ làm được** chọn mẫu sao cho nó đại diện được cho cái tôi muốn kết luận.

**Mastery level 8-12 · Lớp 9-12 · Evidence (Bằng chứng) · Patterns (Quy luật)**

| Bậc | Learner làm được gì |
| --- | --- |
| **Đang hình thành** | Chọn những cá thể trông đẹp nhất hoặc dễ lấy nhất |
| **Đạt** | Chọn ngẫu nhiên, hoặc chọn theo tiêu chí nêu rõ |
| **Vững** | Nhận ra **mẫu lệch** dẫn tới kết luận sai thế nào, kể cả khi cỡ mẫu lớn |

**Bằng chứng đạt.** Learner chỉ ra rằng đếm chim ở công viên vào buổi sáng cho kết quả khác hẳn buổi tối, và nêu ảnh hưởng của điều đó tới kết luận.

**Hiểu lầm thường gặp.** Mẫu càng lớn thì càng đúng. Một mẫu lệch cỡ mười nghìn vẫn lệch; cỡ mẫu chỉ chữa được ngẫu nhiên, không chữa được thiên lệch. Đây là song song với sai số hệ thống ở [Module 1.3 môn Vật lý](/curriculum/ly/observe/uncertainty).

**Knowledge node.** Chọn mẫu · Mẫu đại diện · Thiên lệch chọn mẫu · Lấy mẫu ngẫu nhiên

***

## Unit 3 · Repeat over time (Lặp lại qua thời gian)

> **Tôi sẽ làm được** theo dõi đủ lâu, vì sinh vật thay đổi theo mùa và theo giai đoạn sống.

**Mastery level 7-12 · Lớp 8-12 · Change (Biến đổi)**

| Bậc | Learner làm được gì |
| --- | --- |
| **Đang hình thành** | Đo một lần rồi kết luận |
| **Đạt** | Đo nhiều mốc trong suốt quá trình |
| **Vững** | Nhận ra kết luận có thể **đảo chiều** nếu theo dõi dài hơn |

**Bằng chứng đạt.** Learner phát hiện nhóm mọc nhanh hơn ở tuần đầu lại bị nhóm kia vượt ở tuần thứ tư.

**Hiểu lầm thường gặp.** Đo ở cuối là đủ, vì đó là kết quả. Nhưng đường đi tới kết quả thường quan trọng hơn chính kết quả, và hai quá trình rất khác nhau vẫn có thể kết thúc ở cùng một điểm.

**Knowledge node.** Theo dõi dài hạn · Giai đoạn sinh trưởng · Biến động theo thời gian

***

## Dạy module này theo kiểu IB

**Concept-based.** Khái niệm dẫn dắt là *Patterns*: trong sinh học, quy luật chỉ hiện ra trên một tập hợp, không bao giờ trên một cá thể.

**Inquiry.** Khuôn đo cả lớp:

```text
Mỗi learner đo chiều dài bàn tay của chính mình
     ↓
Hỏi trước: "một bạn lớp 8 thì tay dài bao nhiêu?"
     ↓
Gom hết số liệu cả lớp, vẽ biểu đồ phân bố
     ↓
"Có ai đúng bằng số trung bình không?"  (thường là không ai cả)
     ↓
"Vậy con số trung bình mô tả AI?"
```

Câu cuối là câu đắt nhất. Learner phát hiện trung bình là một đại lượng **không mô tả cá thể nào cả**, và từ đó hiểu vì sao mọi kết luận sinh học đều là kết luận về tập hợp. Đó chính là cửa vào [Package 4](/curriculum/sinh/reason/).

[Module 2.4 · Ethics in biology →](/curriculum/sinh/investigate/ethics)