---
url: https://docs.nemo12.com/curriculum/hoa/investigate/control-conditions.md
description: >-
  Module 2.3 Hoá học (Investigate Safely): kiểm soát điều kiện, cùng hai chất
  vẫn cho kết quả khác nhau tuỳ điều kiện đặt ra.
---

# Module 2.3 · Control conditions (Kiểm soát điều kiện)

Thuộc [Package 2 · Investigate Safely](/curriculum/hoa/investigate/).

| | |
| --- | --- |
| **Unit** | 3 |
| **Mastery level** | 6 tới 12 |
| **Lớp (VN)** | 7 tới 12 |
| **Key concept chính** | Conditions (Điều kiện) · Balance (Cân bằng) |

***

## Unit 1 · What changes the speed (Cái gì làm phản ứng nhanh hơn)

> **Tôi sẽ làm được** kể ra các yếu tố làm phản ứng nhanh lên, và giải thích bằng va chạm của hạt.

**Mastery level 6-10 · Lớp 7-11 · Conditions (Điều kiện)**

| Bậc | Learner làm được gì |
| --- | --- |
| **Đang hình thành** | Biết nóng thì nhanh hơn, không giải thích được |
| **Đạt** | Kể được nhiệt độ, nồng độ, diện tích tiếp xúc, xúc tác |
| **Vững** | Giải thích cả bốn bằng **cùng một mô hình va chạm hạt** |

**Bằng chứng đạt.** Learner giải thích được vì sao bột mịn phản ứng nhanh hơn cục lớn, bằng diện tích tiếp xúc chứ không bằng câu học thuộc.

**Hiểu lầm thường gặp.** Đun nóng làm phản ứng nhanh hơn vì chất *"dễ tan hơn"*. Nhiệt độ làm hạt chuyển động nhanh hơn nên va chạm nhiều hơn và mạnh hơn. Đây là chỗ mô hình hạt ở [Module 3.1](/curriculum/hoa/explain/) trả lãi lần đầu.

**Knowledge node.** Tốc độ phản ứng · Nhiệt độ · Nồng độ · Diện tích tiếp xúc · Thuyết va chạm

***

## Unit 2 · One condition at a time (Mỗi lần đổi một điều kiện)

> **Tôi sẽ làm được** thiết kế thí nghiệm chỉ đổi một điều kiện, để biết kết quả là do đâu.

**Mastery level 6-11 · Lớp 7-12 · Systems (Hệ thống)**

| Bậc | Learner làm được gì |
| --- | --- |
| **Đang hình thành** | Đổi nhiều thứ cùng lúc cho nhanh |
| **Đạt** | Giữ nguyên mọi điều kiện khác, chỉ đổi một |
| **Vững** | Nhận ra các điều kiện **ràng buộc lẫn nhau**: đổi nồng độ có thể đổi cả nhiệt độ |

**Bằng chứng đạt.** Learner phát hiện việc pha loãng dung dịch của mình đã vô tình làm nhiệt độ đổi theo, và xử lý được.

**Hiểu lầm thường gặp.** Giữ nguyên các biến khác là chuyện dễ, chỉ cần cẩn thận. Trong hoá học nhiều biến dính vào nhau, và tách chúng ra đôi khi là phần khó nhất của cả thiết kế.

**Knowledge node.** Biến kiểm soát · Thiết kế đối chứng · Biến phụ thuộc lẫn nhau

***

## Unit 3 · Catalysts and equilibrium (Xúc tác và cân bằng)

> **Tôi sẽ làm được** hiểu rằng một phản ứng có thể chạy cả hai chiều cùng lúc mà trông như đứng yên.

**Mastery level 10-12 · Lớp 11-12 · Balance (Cân bằng) · Conditions (Điều kiện)**

| Bậc | Learner làm được gì |
| --- | --- |
| **Đang hình thành** | Coi phản ứng là A biến thành B rồi kết thúc |
| **Đạt** | Hiểu cân bằng là hai chiều xảy ra cùng tốc độ |
| **Vững** | Dự đoán được cân bằng dịch chuyển thế nào khi đổi điều kiện |

**Bằng chứng đạt.** Learner dự đoán đúng chiều dịch chuyển của một cân bằng khi tăng nhiệt độ, và giải thích được.

**Hiểu lầm thường gặp.** Cân bằng nghĩa là phản ứng đã dừng. Đây là hiểu lầm khó gỡ nhất của cả môn: ở cân bằng, **cả hai chiều vẫn đang chạy hết tốc lực**, chỉ là bù trừ nhau nên bề ngoài không đổi. Một learner tính được bài cân bằng vẫn có thể đang hình dung một bình phản ứng đứng yên.

Xúc tác cũng bị hiểu lầm tương tự: nó làm phản ứng **tới cân bằng nhanh hơn**, chứ không dịch chuyển vị trí cân bằng.

**Knowledge node.** Chất xúc tác · Phản ứng thuận nghịch · Cân bằng hoá học · Nguyên lý chuyển dịch cân bằng

***

## Dạy module này theo kiểu IB

**Concept-based.** Khái niệm dẫn dắt là *Balance*: một hệ có thể ổn định bề ngoài trong khi bên trong vẫn hoạt động dữ dội.

**Inquiry.** Khuôn hai xô nước, dành riêng cho unit 3:

```text
Hai người múc nước qua lại giữa hai xô, mỗi người một tốc độ
     ↓
Sau một lúc, mực nước hai xô KHÔNG ĐỔI nữa
     ↓
"Hai bạn đã dừng tay chưa?" (chưa, vẫn múc liên tục)
     ↓
"Vậy mực nước đứng yên có nghĩa là mọi thứ đứng yên không?"
     ↓
Đổi tốc độ một người: mực nước dịch tới điểm ổn định MỚI
```

Khuôn này không dùng hoá chất nào, và nó tách được ý *"ổn định"* khỏi ý *"đứng yên"* nhanh hơn mọi lời giảng. Learner mang sẵn hình ảnh hai người vẫn đang múc nước thì sẽ không bao giờ hình dung cân bằng là một bình phản ứng đã ngừng.

[Module 2.4 · Design an investigation →](/curriculum/hoa/investigate/design-investigation)