--- url: https://docs.nemo12.com/curriculum/genai/ethics/credit-and-grey-cases.md description: >- Module 5.3 GenAI Ethics: ghi công phần AI làm và phân xử các ca xám không có luật sẵn bằng lý lẽ người khác nghe hiểu. --- # Module 5.3 · Credit and grey cases (Ghi công và các ca xám) Thuộc [Package 5 · AI Ethics & Safety](/curriculum/genai/ethics/). | | | | --- | --- | | **Unit** | 4 | | **Mastery level** | 9 tới 12 | | **Lớp (VN)** | 9 tới 11 | ## Dạy module này theo kiểu IB Không phát danh sách được phép và bị cấm. Đưa ca, bắt learner đứng về một phía và bảo vệ, rồi đổi vế bắt bảo vệ phía kia: ai bảo vệ được cả hai phía mới thật sự hiểu ranh giới nằm ở đâu. ## Unit 1 · Declare what AI did (Khai đúng phần AI đã làm) > **Tôi sẽ làm được** viết một dòng khai cụ thể tới mức người đọc biết đúng chỗ nào trong bài là do AI, thay vì một câu chung chung. **Mastery level 9-11 · Lớp 9 · Integrity (Liêm chính)** | Bậc | Learner làm được gì | | --- | --- | | **Đang hình thành** | Ghi một câu phủ khắp kiểu 'có dùng AI hỗ trợ' rồi coi như đã khai | | **Đạt** | Ghi rõ AI làm khâu nào (tìm ý, sửa ngữ pháp, viết đoạn nào, sinh hình nào) và mình đã sửa lại những gì | | **Vững** | Khai theo cách người chấm kiểm chứng được: đối chiếu với lịch sử hội thoại hoặc bản nháp thì khớp | **Bằng chứng đạt.** Mục khai trong bài của learner chỉ đúng được từng đoạn, và khi so với lịch sử hội thoại thì không có phần nào lớn bị bỏ quên. **Hiểu lầm thường gặp.** Nghĩ khai càng mơ hồ càng an toàn, trong khi mơ hồ chính là thứ làm người chấm mất tin. **Knowledge node.** Khai đúng phần AI đã làm *** ## Unit 2 · The line moves with the context (Ranh giới đổi theo bối cảnh) > **Tôi sẽ làm được** giải thích vì sao cùng một cách dùng AI là ổn trong bối cảnh này và không ổn trong bối cảnh khác. **Mastery level 10-12 · Lớp 10 · Perspective (Góc nhìn)** | Bậc | Learner làm được gì | | --- | --- | | **Đang hình thành** | Áp một luật duy nhất cho mọi bối cảnh, nên thấy quy định của các lớp là mâu thuẫn nhau | | **Đạt** | Nói được bài kiểm tra kỹ năng viết, bài nhóm, và một lá thư xin việc đòi hỏi khác nhau ở chỗ nào, dựa trên việc bài đó đang đo cái gì | | **Vững** | Gặp bối cảnh mới chưa có quy định thì tự hỏi đúng câu hỏi gốc: bài này đo năng lực nào, và AI có làm hộ đúng năng lực đó không | **Bằng chứng đạt.** Learner lấy một cách dùng AI, đặt vào ba bối cảnh, phán ổn hay không cho từng cái và lý do đều quy về việc bài đang đo gì. **Hiểu lầm thường gặp.** Tưởng có một ranh giới duy nhất đúng cho mọi môn, mọi trường, mọi công việc. **Knowledge node.** Ranh giới đổi theo bối cảnh *** ## Unit 3 · Harm without bad intent (Gây hại mà không cố ý) > **Tôi sẽ làm được** chỉ ra ai chịu thiệt trong một ca dùng AI bình thường không ai định làm hại ai. **Mastery level 10-12 · Lớp 10 · Responsibility (Trách nhiệm)** | Bậc | Learner làm được gì | | --- | --- | | **Đang hình thành** | Cho rằng không cố ý thì không có hại, nên dừng lại ở câu 'em không nghĩ nhiều thế' | | **Đạt** | Kể ra được người thứ ba chịu thiệt trong ca cụ thể (bạn bị ghép ảnh vui, người bị AI tóm tắt sai ý, người bị lấy giọng viết) và thiệt ở chỗ nào | | **Vững** | Dự tính được hại trước khi làm, bằng cách hỏi hậu quả sẽ thế nào nếu việc này ai cũng làm và lan ra ngoài nhóm | **Bằng chứng đạt.** Learner phân tích một ca thật gần đời mình, chỉ ra người chịu thiệt, kiểu thiệt, và một cách làm khác không gây thiệt đó. **Hiểu lầm thường gặp.** Lấy ý định của mình làm thước đo hại, thay vì hậu quả với người kia. **Knowledge node.** Gây hại mà không cố ý *** ## Unit 4 · Say something when it goes wrong (Lên tiếng khi thấy sai) > **Tôi sẽ làm được** chọn được cách nói và chỗ nói khi thấy một cách dùng AI đang gây hại, kể cả khi người làm là bạn mình. **Mastery level 11-12 · Lớp 11 · Communication (Giao tiếp)** | Bậc | Learner làm được gì | | --- | --- | | **Đang hình thành** | Thấy khó chịu nhưng im, hoặc chỉ kể lại với người thứ ba cho vui | | **Đạt** | Nói thẳng với người làm bằng câu nêu hậu quả cụ thể chứ không phán xét con người, và biết khi nào phải báo người lớn | | **Vững** | Cân được rủi ro của việc lên tiếng và chọn đường ít hại nhất cho người chịu thiệt, kể cả khi phải chịu mất lòng | **Bằng chứng đạt.** Learner viết ra đúng câu mình sẽ nói cho một ca cụ thể, và nói được bước tiếp theo nếu người kia không dừng lại. **Hiểu lầm thường gặp.** Nghĩ lên tiếng nghĩa là tố cáo, nên chọn im cho yên. **Knowledge node.** Lên tiếng khi thấy sai *** [Về trang tổng quan GenAI →](/curriculum/genai/)